default-logo
FacebookBIP
Kontakt

tel/fax: (81) 86 67 900

biuro@sobieszynbrzozowa.pl

slider1020_wojskowa1
slider1020_policyjna2
slider1020_szkola2

it-klasa-wojskowait-klasa-wojskowait-ksztalcenie-zawodowe

Kajetan Jan Kanty Konstanty hr. Kicki (1803-1878) cały swój duży majątek przeznaczył zapisem testamentowym na cele filantropijne. Testator pragnął, aby z jego funduszy zorganizowano wzorcowe instytucje, które na podstawie gruntownej wiedzy rolniczej i nowoczesnych metod gospodarowania podnosiłyby poziom życia na wsi polskiej.

Zgodnie z tą ideą, w 1896 roku, otwarto szkołę na tzw. Brzozowej Górze – folwarku należącym do majątku Sobieszyn. Jej pełna nazwa brzmiała: Szkoła Rolnicza Niższego Rzędu. Pierwszym dyrektorem został Stanisław Domosławski. On też zrealizował projekt parku, przepięknej alei dojazdowej, prowadzącej do szkoły. Uczniowie oprócz przedmiotów ścisłych i humanistycznych odbywali praktyczną naukę zawodu.

Wybuch I wojny światowej przerywa działalność tej placówki do roku 1918, kiedy to organizuje się dwuletnią szkołę rolniczą.

W 1938 roku, patronat nad szkołą obejmuje Warszawska Izba Rolnicza. Podczas okupacji siedzibę miały tu różne niemieckie formacje wojskowe i policyjne (m.in. Hitler-Jugend). Okupant pozwolił na działalność szkoły rolniczej. Młodzież, oprócz nauki, prowadziła działalność konspiracyjną. W 1942 roku doszło do aresztowania nauczycieli i uczniów. Zostali oni wywiezieni do więzienia na Zamku w Lublinie i na Majdanek.

W 1944, po wojnie, szkoła wznowiła swoją działalność. Jej nazwa ulega częstym zmianom. Placówka miała zdecydowanie charakter szkoły rolniczej. Idąc z duchem czasu, zmieniła profile. Aktualnie jest to Zespół Szkół im. Kajetana hr. Kickiego w Sobieszynie.

 

Fundator Kajetan hr. Kicki i jego testament

Ród Kickich herbu Gozdawa pojawił się na scenie politycznej I Rzeczpospolitej pod koniec XVIII w. Jego przedstawiciele piastowali najwyższe godności państwowe i kościelne. Najbardziej znani to Onufry Kicki, który był wielkim koniuszym koronnym, bliskim powiernikiem ostatniego króla, od 1788 marszałkiem Trybunału Koronnego  Lubelskiego i posłem na Sejm Czteroletni 1

Jego syn Ludwik – brat stryjeczny Kajetana – pod wodzą Józefa Poniatowskiego brał udział w kampanii 1812-1813, w grudniu 1830 dowodził obroną Modlina, a po wybuchu powstania listopadowego został mianowany generałem brygady. Zginął w bitwie pod Ostrołęką w r. 1831 2

August Kicki, brat Onufrego a ojciec Kajetana, piastował mandat posła Sejmu Czteroletniego z ziemi chełmskiej, był wśród członków Towarzystwa Przyjaciół Konstytucji, a w uznaniu zasług odznaczony został Orderem św. Stanisława i Orła Białego i uzyskał starostwo krasnostawskie. 3

Kicki Kajetan Jan Kanty Konstanty urodził się 19 października 1803 roku we Lwowie jako jedno z pięciorga dzieci Augusta. Matką jego była Marianna z Kowalskich, starościanka pokutyńska.4 Kajetan pochodził z rodu hrabiów Kickich, o których pisał Kazimierz Pułaski: „Pisali się z Kitek, w ziemi Ciechanowskiej, gdzie już w XVI wieku rozrodzeni byli. Jedna gałąź rodu przeniosła się do województwa ruskiego”.5 Z tego źródła dowiadujemy się również, że Kajetan pochodził z gałęzi rodu pozostałego w ziemi ciechanowskiej. W 1824 roku, po śmierci ojca, odziedziczył dobra Rzyczki pod Rawą Ruską i piątą część Orłowa Murowanego w powiecie krasnostawskim. Następną, znaczną część majątku odziedziczył po matce. W 1859 roku wszedł w posiadanie dóbr ziemskich należących do Kickich, odziedziczył: Sobieszyn, Blizocin na Podlasiu, kolonie we wsiach Szamocin i Józefin w gminie Jabłonna pod Warszawą, a także dwa domy w Warszawie oraz kapituły w papierach wartościowych.

Na rezydencję wybrał Kajetan Kicki Orłów Murowany, gdzie wybudował pałac według projektu Marconiego wraz z dwoma bliźniaczymi oficynami ograniczającymi dziedziniec. Rezydencję otoczono pięknym krajobrazowym parkiem. Główny budynek pałacowy nie został wykończony. Nie urządzono go również wygodnie i z przepychem typowym dla rodzin hrabiowskich. Hrabia żył skromnie i zamieszkiwał w jednej z oficyn. Całą swoją działalność skupił na stworzeniu wzorowego gospodarstwa ziemskiego promieniującego postępem i wiedzą rolniczą na całą okolicę.

Podobną działalność prowadził Kicki także w sobieszyńskich dobrach. W latach dwudziestych XIX wieku powstał tam pałac także projektu Marconiego z inicjatywy Franciszka, brata Kajetana. Brak tu jednak źródłowych danych. Być może został wcześniej wybudowany przez Tarnowskich.6 Rezydencja ta otoczona była malowniczym parkiem, w którym drzewa miały wyznaczać trasy spacerowe wzdłuż Wieprza.

Swoją działalność prowadził więc Kicki dzieląc życie między Sobieszynem, Warszawą a Orłowem Murowanyn, w którym spędzał najwięcej czasu. Pomysły i uwagi na temat rolnictwa publikował w Tygodniku Rolniczo-Technologicznym w latach 1836-1838. Tematy artykułów dotyczyły między innymi hodowli owiec, bydła, nawożenia mineralnego, uprawy roślin oleistych, najnowszych osiągnięć w gorzelnictwie. Zajmowała go także konieczność estetycznego utrzymania wyglądu wsi i osiedli oraz konieczność krzewienia oświaty i kultury wśród ludu wiejskiego. Proponował ulepszenie gospodarki narodowej drogą rozwoju spółek akcyjnych rolników, jak również przez założenie instytucji badającej rozwój wiedzy rolniczej w kraju i zajmującej się wdrażaniem najnowszych jej osiągnięć. Instytucja ta miała także udzielać porad agronomicznych właścicielom gospodarstw.7 Niewiele ze swoich planów zdołał zrealizować hrabia Kicki za życia. Testament swój spisywał zaledwie po upadku powstania styczniowego, kiedy to władze rosyjskich zaborców stosowały represje w stosunku do Polaków. Carska polityka zmierzała w kierunku pełnej unifikacji Królestwa z Cesarstwem. Miało to na celu zatarcie śladów odrębności polityczno-ustrojowej Polski, zatarcie wszelkich znamion polskości. Na polu działalności społeczno-kulturalnej obowiązywało również szereg zakazów, które zmierzały do patriotycznych postaw, zniszczenia kultury narodowej, a w konsekwencji do rusyfikacji kraju. Zaborcy ogłosili zakaz zakładania w Królestwie odrębnych polskich organizacji naukowych, kulturalnych, gospodarczych, a nawet filantropijnych.8 W związku z tym wszelkie próby ujawnienia polskości czy szerzenia oświaty wśród chłopów były ostro tłumione. W tej sytuacji hrabia Kicki nie mógł za życia w pełni służyć działalności filantropijnej. W roku 1878, w chwili ogłoszenia testamentu majątek ziemski Kajetana obejmował 5300 ha ziemi, ponad 100 000 rubli w listach zastawnych. W testamencie czytamy: „Zapisuję zatem cały swój majątek po mnie pozostały z zastrzeżeniami poniżej wymienionymi instytucji przez rząd zatwierdzonej, tak zwanego Towarzystwa Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych.”9 Cele statutowe wyżej wymienionej organizacji były skromne i ograniczały się wyłącznie do opieki nad nieletnimi przestępcami. Testament Kickiego to program życia człowieka głęboko wierzącego, szlachetnego i doświadczonego. Pisał: ”Mocno przekonany o tem, że jedynie tylko dążność ku bezwzględnemu dobru Bogu przede wszystkim podobać się może, że w tym duchu zarządzone postępowanie jest obowiązkiem każdego człowieka, a tym bardziej powinnością u kresu życia stojącego, aby stać się mogło zarówno czynem wdzięczności przynależnej Bogu za otrzymane dobrodziejstwa, jak również aby zdołało wyjednać przebaczenie za popełnione przekroczenia.”10 Program testamentu skupia się głównie na zagadnieniach oświatowych i postępu rolniczego, w dalszej perspektywie na podnoszeniu poziomu gospodarki krajowej, a także kultury i moralności wśród ludu wiejskiego. Hrabia Kicki pragnął, aby Towarzystwo zorganizowało wzorcowe instytucje, które na podstawie gruntownej wiedzy rolniczej i nowoczesnych metod gospodarowania podnosiłyby poziom wsi polskiej. Życzeniem testatora było, aby Towarzystwo Osad Rolnych po objęciu jego majątku miało wpływ na wybór odpowiedniego opiekuna dóbr ziemskich , który „…powinien być znany jako gorący tak zwany filantrop, odznaczający się wielką energią, przy tym zamiłowaniem do wiejskiego życia, charakteru znanego z prawości akuratnego, wykonania tego, co przyjmuje jako swój obowiązek, pojąć testatora zdolny, umysłowo dostatecznie usposobiony i raczej dla idei  aniżeli dla korzyści ten obowiązek na siebie przyjmujący”11

Testament opublikowany został w 1881 roku w „Gazecie Literackiej” i wywołał niemałą sensację.12 Zarzucano Kickiemu i jego testamentowi, przy wyjątkowej szlachetności idei, utopijność. W „Przeglądzie Tygodniowym” czytamy: ”Gdy widzimy tę bezprzykładną prawie miłość dla ludu, to (…) ogarnia nas dziwna cześć dla zmarłego. Ale jednocześnie, gdy zastanowimy się nad jego pomysłami chłodno, uderza nas dziwna fantazyjność.13 Poza tym to samo czasopismo zarzuca hrabiemu, że spisując testament „bardzo słabo uwzględnił ogólne warunki kraju i zobowiązał do takich zadań, które (…) przynajmniej na teraz, wykonanymi ściśle być nie mogą” 14

Faktycznie wypełnienie woli Kickiego nie było łatwe. Opiekunowi majątków zleca hrabia „zaprowadzenie ładu i zupełnego porządku (…), opartego przy tym na ścisłej rachunkowości (…), słowem – cała gospodarska dążność  zwrócona być powinna, aby stopniowo osiągnięto wzorowość i ciągły postęp naprzód.”15 Testament zawiera również szczegóły dotyczące zabaw ludowych, nauczania robót domowych, tkactwa, i kursów gotowania, rzemieślniczych dla mężczyzn oraz kursów zawodowych i pogadanek umoralniających dla dzieci.16  Zupełnie niezwykły był pomysł Kickiego utworzenia w pałacu w Orłowie Murowanym wiejskiego muzeum sztuki. Pisze, że należy tam zebrać „… dzieła prawdziwą wartość artystyczną posiadające (…) nie powinno nagromadzenie wszelkich innych ciekawszych a pouczać mogących osobliwości, a do zwiedzania tego przybytku na to przeznaczonego zachęcić mogących (…), ma to służyć do czerpania wzorów (…), aby zwiedzających urokiem piękna otaczającego do naśladownictwa zniewalać, tego to wszechpiękna, które sama natura tej miejscowości nie skąpiła, a sztuka, o ile wzrok sięgnie, przyjść jej w pomoc jeszcze może.”17 Zgodnie z wolą testatora w Orłowie miała być wzniesiona szkoła rolnicza, ale Rada Zawiadująca Zapisem hrabiego Kickiego postanowiła zakład agronomiczny o charakterze instytutu badawczo-rozwojowego zlokalizować na obszarze dóbr sobieszyńskich ze względu na bliskość Warszawy i na centralne położenie w Królestwie Polskim.18 W 1886 roku powstała więc w Sobieszynie pierwsza w Królestwie Sobieszyńska Rolnicza Stacja Doświadczalna, działająca pod patronatem Towarzystwa Rolniczego. Przy stacji postępowe ziemiaństwo popierające szlachetne idee Kickiego założyło Nadwieprzańską Spółkę Hodowców Roślin, a w 10 lat później w pobliżu gościńca z Ryk do Kocka, na wzniesieniu zwanym Brzozową Górą zbudowana została Szkoła Rolnicza, pierwsza tego typu w Królestwie.

Kajetan hr. Kicki zmarł 20 czerwca 1878 roku.19 „Nadto stanowię” – pisał w dodatku do testamentu – „aby do kaplicy w Sobieszynie na tak zwanej Górze Modrzejowej były dobudowane nawy. Na co materyał przeznaczam z miejscowego majątku, a na zapłatę robotnikom przeznaczam 4000,- złotych reńskich. Moim albowiem jest życzeniem, aby kaplica zamienioną była na kościół parafialny z przeniesieniem parafii z Drążgowa do miejsca wspomnianego, oraz przyłączenia do tejże parafii folwarku i wsi Blizocina, jako jeden z Sobieszynem stanowiący majątek”. Całe przedsięwzięcie budowy kościoła wspierała wdowa po Kajetanie, dożywotnia właścicielka Sobieszyna, hrabina Maria z Maszkowskich Kicka, która przeżyła męża zaledwie o 7 lat ( 1885). Jego zamysły zdążyła zrealizować częściowo, gdyż zmarła rok przed ukończeniem budowy kościoła sobieszyńskiego. Tam też została pochowana wraz z mężem.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tablica pamiątkowa rodziny Kickich w kościele w Sobieszynie

 

 

Kajetan hr. Kicki był jednym z nielicznych magnatów polskich, który cały swój majątek przeznaczył na cele filantropijne. Zaskakujące jest to, że człowiek pochodzący z uprzywilejowanego stanu zajął się na taką skalę i z osobistym poświęceniem oświatą i kulturą wsi polskiej. Była to umysłowość niewątpliwie wybitna, wykraczająca poza ówczesne ramy. Hrabia położył ogromne zasługi dla wsi Sobieszyn i okolic. Jeszcze dziś żywa jest o nim pamięć wśród mieszkańców. Dzięki niemu przecież powstał istniejące do dziś obiekty szkolne i kościół.

 

 

Przypisy

 

1 Boniecki, 1907, s.12

2 tamże, s.13

3 tamże, s.15

4 Polski Słownik Biograficzny, s. 389-390

5 K.Pułaski, 1911, s.99

6 M.Kseniak, 1983, s.42

7 Hr. Kicki, 1836, s.81-83

8 J.Buszko, 1987, s.72

9 Testament Kajetana hr. Kickiego, 1878

10 tamże

11 tamże

12 M.Kseniak,1983, s.38

13 „Przegląd Tygodniowy”, 1888, s.369

14  tamże, s.371

15 Testament Kajetana hr. Kickiego, 1878

16 G.Pomianowski, 1939, s.232-234

17 Testament Kajetana hr. Kickiego, 1878

18 T.Karst, 1957, s.6

19„Tygodnik Ilustrowany”, 1878, s.41

galerie-slide-content2