default-logo
FacebookBIP
Kontakt

tel/fax: (81) 86 67 900

biuro@sobieszynbrzozowa.pl

slider1020_wojskowa1
slider1020_policyjna2
slider1020_szkola2

it-klasa-wojskowait-klasa-wojskowait-ksztalcenie-zawodowe

izba2_malaW północnej części parku szkolnego znajduje się Dworek Modrzewiowy z XIX w. Przeniesiono go do Sobieszyna ok. 1900 r. z Blizocina, który wchodził w skład dóbr należących do Kickich.

Pierwotnie dwór ten miał pełnić funkcję zajazdu myśliwskiego dla gości odwiedzających gospodarstwo szkolne. Niestety stare wyposażenie budowli zachowało się raczej skromnie, ale warto zwrócić uwagę na oryginalną stolarkę okienną i drzwiową oraz niektóre elementy kowalskiej metaloplastyki. Na elewacji południowej obok drzwi wejściowych widnieje tablica „Izba Regionalna przy Zespole Szkół im. Kajetana hr. Kickiego w Sobieszynie”.

Po drugiej wojnie światowej dwór przeznaczono na mieszkania dla pracowników szkoły.

W roku 2000 z inicjatywy dyr. Krzysztofa Ślósarza wyremontowano niezamieszkałe pomieszczenia i przeniesiono do nich pamiątki z izby tradycji szkoły, która mieściła się w budynku internatu od 1984 r. Wcześniej informacje o szkolnym muzeum znajdujemy w kronice w roku szkolnym 1972/1973. Wtedy to odbył się drugi Zjazd Absolwentów Szkoły Rolniczej w Sobieszynie i otwarcie Szkolnej Izby Pamiątek, która została urządzona pod kierunkiem pani dyr. Janiny Mittek.

Zgromadzone eksponaty związane są z przeszło stuletnią historią Szkoły. Są tu między innymi fotografie absolwentów, pierwszego dyrektora Stanisława Domosławskiego, zasłużonego pracownika Stacji Meteorologicznej Grzechnika, żony Kajetana Kickiego – Franciszki Kajetanowej Kickiej, założyciela Stacji Doświadczalnej Teofila Cichockiego i innych zasłużonych pracowników. Uzupełnieniem są medale, dyplomy, w tym dyplom z 1929 roku z Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu, gdzie sobieszyńskiej Stacji przyznano złoty medal. Inne pamiątki to stare księgi, dokumenty i tableau – najstarsze z lat: 1904-1908; 1912, 1918, 1918-1919, 1927, 1929, 1932. Znajdujące się w Izbie meble pochodzą z pałacu z Orłowa Murowanego.

W dwóch pozostałych izbach oglądać można stare narzędzia rolnicze, sprzęt gospodarstwa domowego, warsztat tkacki, tkane ręcznie stroje ludowe, kolekcja świętych obrazów, żeliwne i gliniane garnki, makatki oraz inne przedmioty używane niegdyś na wsi.

W roku 2003 zbiory wzbogacono o stałą ekspozycję „Pradzieje Sobieszyna”. Wystawa ta ilustruje prace archeologiczne prowadzone w Sobieszynie przez dr Piotr Łuczkiewicza z Katedry Archeologii UMCS w Lublinie od roku 1998. Można tu obejrzeć przedmioty codziennego użytku germańskiego ludu Wandalów, zamieszkujących tę okolicę w początkach II w. p.n.e. do końca II w. naszej ery.
Aktualnie pieczę nad pamiątkami sprawuje Maria Sokołowska.

 

Zabytki Sobieszyna związane z fundacją Kajetana hr. Kickiego

autor: Maria Sokołowska

Zabytki Sobieszyna

Sobieszyn położony na prawym brzegu rzeki Wieprz jest największą wsią w gminie Ułęż, oddaloną od powiatowych Ryk o ok. 15km.Jego krajobraz należy do bardzo urozmaiconych, gdy okoliczne tereny stanowią część Wysoczyzny Siedleckiej, przebiegającej z północy na południe od Mińska Mazowieckiego przez Siennicę, Parysów, Górzno, Gończyce, Ryki, Żyrzyn. Powierzchnie Wysoczyzny jest falista, miejscami pagórkowata. Krajobraz urozmaica szeroka i malownicza dolina dolnego Wieprza z opadającą od północy krawędzią skarpy. Pod Sobieszynem uchodzi do Wieprza rzeka Świnka, która nawadnia liczne stawy. Okolice Sobieszyna są ponadto bogato zalesione.1

OLYMPUS DIGITAL CAMERAJeden ze stawów sobieszyńskich

Najwcześniejsze udokumentowane źródła pisane dotyczące tej miejscowości sięgają I poł. XIV wieku. W roku 1334  założono parafię Drążgów; w dokumencie tym Sobieszyn  wymieniony został wśród dziesięciu innych wsi włączonych do tejże parafii, a więc był wówczas już zorganizowaną wsią.2

Sobieszyn od początku znajdował się we władaniu rodu pieczętującego się herbem Janina. Ród ten od końca XV wieku zaczęto nazywać Sobieskimi. Jednym z nich był Sebastian Sobieski, który przeniósł się do ziemi lubelskiej. Jego synowie: Stanisław i Jan byli przez pewien czas właścicielami naszej wsi. Później władali tutaj synowie Stanisława: Jan i Marcin. Posiadali oni także Wolę Sobieską, Marcin zaś Wolę Giełczewską, która później była własnością Marka Sobieskiego, dziada króla Jana.3

W Żółkwi, w kościele parafialnym na nagrobku ojca Jana III –Jakuba Sobieskiego- można jeszcze dzisiaj odczytać napis, że pochodził on „d. Sobieszym” (z Sobieszyna ). Zatem Sobieszyn dał nazwisko Sobieskim.

W pierwszej połowie XVII wieku rodzina Sobieskich awansowała do grona magnaterii polskiej. W tym czasie sprzedali oni swoje działy we wsi rodowej. Już w roku 1648 władali tutaj Zbąscy, herbu Nałęcz. W roku 1664 działy mieli tutaj Stanisław Kazimierz Bieniewski oraz Łukasz Sobieski, z bocznej linii tej rodziny.4

Tak długie przebywanie Sobieskich w naszej wsi powinno zostawić ślady ich zamieszkania w postaci dworu, czy zespołu dworsko-folwarcznego. Do dnia dzisiejszego nic takiego nie zachowało się. Jedynie na wzgórzu położonym w zachodniej części wsi, podczas prac polowych, znaleziono fragmenty cegieł i kafli, co może sugerować istnienie tutaj głównej siedziby rodów związanych z Sobieszynem. Znaleziska te przechowywane są w Izbie Pamięci Narodowej przy Szkole Podstawowej w Sobieszynie.

 

Wędrówkę po zabytkach Sobieszyna rozpoczynamy od Zespołu Szkół im. Kajetana hr. Kickiego, potem udamy się do kościoła p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego, stamtąd do pałacu, który istniał już w chwili przejęcia dóbr Sobieszyńskich przez Kickich. Wędrówkę zakończymy przy Stacji Doświadczalnej, skąd powrócimy do szkoły drogą prowadzącą przez lasy i stawy.

 

Zespół szkolno-parkowy w Sobieszynie- Brzozowej

 

Zespół szkolno-parkowy usytuowany jest na północ od Sobieszyna, na lekkim wzniesieniu poza zabudową wsi, na trasie Kock- Dęblin. Do zespołu prowadzi malownicza, kilometrowa aleja, wysadzona klonem i lipą. Założenie od południa, wschodu i częściowo zachodu graniczy z polami uprawnymi, pozostała część zachodniej granicy przylega do kompleksu lasu mieszanego. Od północy Zespół wydzielony jest drogą gruntową, za którą znajduje się las.

 

DSC_0008Malownicza aleja prowadząca do Zespołu Szkół w Sobieszynie

Zespół tworzy zwartą osiową kompozycję, w skład której obecnie wchodzą m. in. zabytkowe zabudowania. Jest to szkoła, dwór z Blizocina, drewniany spichlerz, drewniana stodoła. Zanim przystąpiono do zabudowy Brzozowej, w pierwszym etapie wybudowano cztery cegielnie, które dostarczały materiały do budowy nowych obiektów. Projektu zarówno budynków, jak i całego założenia sporządził Apoloniusz Paweł Niewiewski. Budowę obiektów rozpoczęto wiosną 1893 roku.5 Kompleks szkolny współkomponują pozostałości parku krajobrazowego w postaci okazałych drzew, krzewów i alejek. Charakter parku jest eklektyczny, pojawiają się elementy ogrodu włoskiego z osiowym układem alejek oraz kompozycjami zieleni, jak również obszary parku krajobrazowego. Można spotkać tu okazałe dęby szypułkowe i bezszypułkowe, lipy, modrzewie, sosny zwykłe i wejmutki oraz żywotniki. Obiekty stare i nowe na terenie parku rozmieszczone są w sposób niesymetryczny, ale współgrają z kompozycją ogrodu i utrzymane są w zgodzie z eklektyczną architekturą budynków szkolnych wzniesionych u schyłku XIX w.6 Poza północną granicą parku, wyznaczoną zróżnicowanym drzewostanem, znajdują się stawy.

 

Zarys Historii Szkoły Rolniczej w Sobieszynie- Brzozowej

 

Administratorzy zapisu Kickiego postanowili zlokalizować szkołę w Brzozowej Górze, na obszarze dóbr sobieszyńskich, ze względu na jej centralne położenie w Królestwie Polskim, a także dlatego, że już w 1886 roku zgodnie z życzeniem Kickich, powstała tutaj Sobieszyńska Rolnicza Stacja Doświadczalna. Realizacja marzeń hr. Kajetana Kickiego nastąpiła w 16 lat po jego śmierci. Prace przy fundamentach szkoły rozpoczęto wiosną 1893 roku. Przy pracach budowlanych brali udział mieszkańcy okolicznych wiosek. Budowę zakończono w trzy lata.

 

Budynek szkoły

Uroczyste otwarcie szkoły, której oficjalna nazwa brzmiała: Szkoła Rolnicza Niższa Pierwszego Rzędu, nastąpiło 3.03.1896 roku.7 Staraniem Zarządu Fundacji Kickich szkoła była murowana, piętrowa, wzniesiona według najlepszych ówczesnych wzorców. Była wyposażona w pomoce szkolne, laboratoria oraz utrzymane na wysokim poziomie gospodarstwo poglądowe. Szkoła podlegała Departamentowi Rolnictwa i Radzie Zapisu Dóbr. Do nauki zgłosiło się 24 chętnych. Z uwagi na słabe przygotowanie zdających  przyjęto jedynie 16.DSC_0040_wynik_

Pierwszym dyrektorem został Stanisław Domosławski, wcześniej rządca w majątku sobieszyńskim. Wykładał on też prawo włościańskie i rolnictwo, oraz przez wiele lat prowadził kancelarię szkoły. Przy placówce funkcjonowało również gospodarstwo szkolne liczące ponad 180 ha. W późniejszym okresie zostało ono zmniejszone do około 60 ha. Poza uprawą roli zajmowano się w nim hodowlą koni, bydła, owiec, świń, jedwabników i pszczół.

Do szkoły przyjmowano chłopców w wieku 14-18 lat. Jeżeli kandydat rozpoczynał naukę w klasie przygotowawczej, kryteria wieku wynosiły 13-17 lat. W pierwszym okresie nauka w szkole trwała 3 lata. Wszystkie zajęcia praktyczne wykonywane były rękoma uczniów. Zwracano uwagę na jakość pracy, a najważniejsze było perfekcyjne jej wykonanie.

W pierwszych latach istnienia szkoły, parter był przeznaczony na pomieszczenia: klas lekcyjnych, jadalni, pokoju na dokumenty kancelaryjne, laboratorium chemiczne, salkę pszczelarską i izdebkę dla stróża.

W szkole działała orkiestra dęta, tuż przed pierwszą wojną światową zorganizowano amatorski zespół teatralny. W 1912 roku powstała Szkolna Straż Pożarna. Była to pierwsza organizacja pożarnicza na terenie gminy Ułęż.

W czasie pierwszej wojny światowej nad całością majątku szkolnego opiekę sprawował jeden z nauczycieli Marian Czech. W roku 1915 został on formalnie dyrektorem szkoły. W 1932 roku szkoły została zamknięta. Jej ówczesny dyrektor Mieczysław Kraszewski usiłował utrzymać istnienie placówki przez organizowanie kursów tkackich lub rachmistrzów mleczarskich.

Szkołę otwarto ponownie 1 września 1938 roku. Placówka otrzymała nazwę Liceum Rolnicze im. Kajetana hr. Kickiego. Dyrektorem został inż. Jerzy Kalicki. Zajęcia szkolne jesienią 1939 roku nie rozpoczęły się. Wraz z wybuchem wojny niektórzy nauczyciele wyjechali. W budynkach szkolnych kwaterowało niemieckie wojsko i formacje policyjne. Zajęcia rozpoczęły się ponownie 1 maja 1942 roku. W tym czasie wojsko stacjonujące w budynkach szkoły przeniesiono na front rosyjski. Niestety, wkrótce Niemcy w drastyczny sposób postanowili zlikwidować szkołę. Na początku sierpnia 1942 roku dyrektor, nauczyciele i 66 uczniów zostało aresztowanych. Inżynierowi Kalickiemu udało się uciec. Niestety, brat jego i siostra ponieśli śmierć. Część uczniów uciekła z obozu, do którego została przeniesiona. Resztę już w czasie transportu odbili partyzanci na stacji w Sadurkach koło Nałęczowa.

W 1955 roku stanowisko dyrektora objął Kazimierz Kaczorowski. Internat i salę gimnastyczną oddano do użytku w 1965 roku. W czerwcu 1996 roku odbyły się obchody stulecia szkoły. Z tej okazji ustawiono głaz z tablicą upamiętniającą fundatora szkoły. 1 września 2000 roku nastąpiła zmiana nazwy szkoły na Zespół Szkół im. Kajetana hr. Kickiego. 16 czerwca 2001 roku- w 105 rocznicę istnienia szkoły- placówka otrzymała nowy Sztandar.

 

Dwór Modrzewiowy

Dwór Modrzewiowy z Izbą Regionalną

Dwór Modrzewiowy położony jest w północnej części parku szkolnego. Przeniesiono go do Sobieszyna około roku 1900 z Blizocina, który wchodził w skład dóbr należących do Kickich. Wybudowany został w drugiej połowie XIX wieku. Pierwotnie dwór miał pełnić funkcję zajazdu myśliwskiego dla gości odwiedzających gospodarstwo szkolne.

Dworek założony jest na planie wydłużonego prostokąta, z dwiema niewielkimi przybudówkami od wschodu i zachodu. Budynek jest parterowy, nakryty dachem naczółkowym, niepodpiwniczony. Elewacja frontowa od południa jest symetryczna, sześcioosiowa, z drzwiami wejściowymi w dwóch środkowych osiach. Okna są oprofilowane szerokimi listwami i prostymi nadokiennikami. Elewacja północna jest symetryczna, pięcioosiowa, z oprawą okien jak w elewacji frontowej.

Pierwotne wyposażenie zachowało się skromnie, ale warto zwrócić uwagę na oryginalną stolarkę okienną i drzwiową. Ściany zewnętrzne wykonane są z belek modrzewiowych na podmurówce z cegieł, o konstrukcji zrębowej z przyciętymi ostatkami, obustronnie tynkowane. Stan ogólny budynku jest dobry. Od frontu założono ogródek wiejski z malwami, georginiami, słonecznikami i dziką różą. Na elewacji obok drzwi wejściowych południowej widnieje tablica „Izba Regionalna przy Zespole Szkół im. Kajetana hr. Kickiego w Sobieszynie”.

Po II wojnie światowej dwór przeznaczono na mieszkania dla pracowników szkoły.8 W roku 2000 wyremontowano niezamieszkałe pomieszczenia i przeniesiono do nich pamiątki z Izby Tradycji Szkoły, która mieściła się tymczasowo w budynku internatu. Zgromadzone eksponaty związane są z przeszło stuletnią historią szkoły rolniczej, m.in. są to fotografie, osobiste pamiątki byłych uczniów, medale, dyplomy, meble z pałacu w Orłowie, pamiątkowe księgi i inne dokumenty. W dwóch pozostałych izbach oglądać można stare narzędzia rolnicze, sprzęt gospodarstwa domowego, warsztat tkacki, stroje ludowe i codzienne ręcznie tkane z lnu, rzeźby ludowe i malarstwo oraz inne przedmioty używane niegdyś na wsi. W 2003 roku zbiory Izby Regionalnej wzbogacono o ekspozycję stałą „Pradzieje Sobieszyna”. Wystawa ta ilustruje prace archeologiczne prowadzone w Sobieszynie przez mgr Piotra Łuczkiewicza z Katedry Archeologii UMCS w Lublinie od 1998. Można tu obejrzeć przedmioty codziennego użytku germańskiego ludu Wandalów, zamieszkujących tę okolicę w początkach II w. p.n.e. do końca II w. n.e.

 

Modrzewiowy dworek siedziba Izby RegionalnejOLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

 

 

 

Kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego oraz jego plebania

Kościół i plebania położone są na zachodnim krańcu wsi, na wzniesieniu zwanym dawniej Górą Modrzejową lub Modrzewiową. W latach 1869-1870 w miejscu tym, Gabriela Kicka ufundowała rodzinną kaplicę grobową. Projektantem był warszawski architekt, Paweł Wójcicki. Gdy w 1876 roku zmarła Gabriela, a dwa lata później jej brat Aleksander, pochowano ich w tej kaplicy. Majątek sobieszyński przeszedł w ręce Kajetana, który zmarł 21 czerwca 1878 roku. W lipcu otworzono jego testament, gdzie wyczytano, że wolą testatora „Dobra Sobieszyn z przyległościami(…) będą pod dożywociem Marii Kickiej”9, czyli wdowy po Kajetanie. Bezpośrednie rozporządzenie dotyczące kościoła w Sobieszynie znalazło się w trzynastym punkcie dodatku do testamentu, gdzie zapisano: „nadto stanowię, aby do kaplicy w Sobieszynie na tzw. Górze Modrzejowej były dobudowane nawy. Na co materyał przeznaczam z miejscowego majątku, a na zapłatę robotnikom przeznaczam 4 tys. złotych reńskich. Moim albowiem jest życzeniem, aby kaplica zamienioną była na kościół parafialny z przeniesieniem parafii z Drążgowa do miejsca wspomnianego.”10

Staraniem ówczesnego wikarego ks. Feliksa Majewskiego sprowadzony został z Warszawy architekt, Paweł Wójcicki, który sporządził plany świątyni. W skład komitetu budowy kościoła, oprócz wspomnianego ks. Majewskiego weszli okoliczni włościanie. Całe przedsięwzięcie wspierała wdowa po Kajetanie Kickim, Maria Kicka.

12 września 1883 roku, 200 lat po wspaniałym zwycięstwie króla Jana III Sobieskiego nad Turkami pod Wiedniem przystąpiono do zakładania fundamentów. Podkreślono w ten sposób, że ród, który wydał wielkiego i pobożnego króla, korzenie swoje miał w Sobieszynie.

Trzy lata od położenia kamienia węgielnego budowę ukończono, a świątynia została konsekrowana 16 października 1886 roku przez arcybiskupa warszawskiego ks. Wincentego Popiela i otrzymała wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego. Siedziba parafii została przeniesiona z Drążgowa do Sobieszyna.11

Wyjątkowo malownicze jest położenie kościoła na wzgórzu pośród obfitej zieleni. Świątynia jest bazyliką, założoną na planie krzyża łacińskiego. Jej plan tworzy dwuprzęsłowe prezbiterium, dwuprzęsłowy transept, trójnawowy i trójprzęsłowy korpus oraz kwadratowa wieża. Planu dopełniają jeszcze dostawione do boków wieży kwadratowe przedsionki o szerokości naw bocznych i analogiczne do nich pastoforia przy bocznych ścianach prezbiterium. Przęsła na zewnątrz są zaakcentowane uskokowymi skarpami zwieńczonymi sterczynami, od których przerzucone są łuki przyporowe do nawy głównej i prezbiterium. Oskarpowane są również naroża wieży, transeptu i prezbiterium. Poszczególne części bryły zróżnicowane są wysokością. Wyróżnia się górująca nad całością trójkondygnacyjna wieża, nakryta strzelistym ostrołukowym hełmem. Nawa główna, transept i część prezbiterium wyznaczona pierwszym przęsłem są równej wysokości i sięgają co najwyżej do 1/3 wysokości wieży. Nawy boczne są o połowę niższe od nich. Jeszcze inną wysokość ma północna część prezbiterium (dawna kaplica grobowa Kickich), jest ona niższa od nawy głównej, ale wyższa od bocznych, a jej gzymsowanie sięga kalenic tych naw. Nawy boczne kryte są dachami pulpitowymi, inne części kościoła- dwuspadowymi, a wszystkie pokryte są blachą ocynkowaną. Wszystkie otwory okienne są ostrołukowe. Główne drzwi umieszczone są w przyziemiu wieży, na osi jej ściany frontowej. Otwór wejścia głównego jest prostokątny, zamknięty łukiem dwuramiennym i osadzony w dekoracyjnym ostrołukowym portalu.

Zewnętrzne elewacje są otynkowane, a na ich dekorację składa się wiele elementów: maswerki wypełniające duże okna w wieży i ścianach szczytowych transeptu, drobne pinakle i większe sterczyny, rozetowe płyciny, profilowane gzymsy, wimpergowe szczyty w wieży i nadokienne opaski.

Wnętrze kościoła podzielone jest na nawy grubymi filarami, opiętymi służkami o akantowych głowicach oraz ostrołukowymi arkadami na importach. Prezbiterium od korpusu nawowego oddziela ostrołuk tęczy. Charakterystyczny jest podział wydzielonych przęsłami części prezbiterium. Część pierwsza ma nieco podniesioną ponad nią posadzkę. Druga- dawna kaplica- jest niższa, wydzielona także ostrołukową tęczą i jeszcze znaczniejszym wyniesieniem posadzki.

Kościół ma sklepienie krzyżowo-żebrowe na gurtach, a w dawnej kaplicy Kickich- gwiaździste.12

Wyposażenie dostosowane jest do charakteru architektury. Ołtarz wielki wykonany jest z kanaryjskiego marmuru dłuta artysty Olędzkiego. W głównej nawie po lewej stronie znajduje się piękna drewniana ambona w kształcie kielicha, a po prawej marmurowa chrzcielnica. Szesnastogłosowe fot12 Neogotycki kościół w Sobieszynieościółorgany umieszczone są na drewnianym chórze usytuowanym wysoko na początku nawy głównej. W lewej nawie znajduje się pomnik Kickich, których szczątki umieszczone są w krypcie pod głównym ołtarzem. Pomnik wykonał Andrzej Sikorski w 1892 roku. Polichromia w prezbiterium „w konwencji matejkowskiej” jest autorstwa Mirosławskiej. W prawej nawie umieszczono tablicę upamiętniającą budowę i konsekrację świątyni.13

Plebania jest murowana z cegły i otynkowana, ma drewniany podcień od frontu i dachy pokryte ocynkowaną blachą. Plan zbliżony jest do nieregularnego prostokąta, a bryłę tworzą odrębne części- trzy różnej wielkości prostopadłościany, złączone ze sobą, ale osłonięte oddzielnymi dwuspadowymi dachami. Część najwyższa- zachodnia- ma dwie kondygnacje i zwraca się ku frontowi swą ścianą szczytową. Dwie pozostałe części są parterowe, ale różnią się wysokością murów i dachów. Wszystko to służy nadaniu budowli jak największej malowniczości. Neogotycki charakter plebanii jest akcentowany przez ostrołukowe płyciny w widocznym od południa szczycie najwyższej części budowli i dekoracyjny ostrołuk w elewacji boku zachodniego, gdzie występuje ponadto uskokowy szczyt.

Budowla zawiera również elementy eklektyczne, typowe dla architektury kurortowej. Znacznie odróżnia to charakter plebanii od jednolitego charakteru kościoła.

 

Zespół pałacowo-parkowy

fot13 Pałac w Sobieszynie

Pałac w Sobieszynie położony jest malowniczo nad szerokimi rozlewiskami rzeki Wieprz, 10 km. na zachód od Kocka. W skład zespołu pałacowo-parkowego wchodzi brama wjazdowa, prowadząca na dziedziniec pałacowy, zabudowania gospodarcze oraz czworaki. Sprzed pałacu rozciąga się wspaniały widok na stawy hodowlane i dolinę Wieprza.

Nazwa Sobieszyn kojarzy się z nazwiskiem słynnego w historii Polski rodu Sobieskich. Ta bogato rozrośnięta i rozgałęziona rodzina rezydowała tu jeszcze w końcu XVII stulecia.14  Na początku XIX stulecia Sobieszyn przeszedł w ręce rodziny Tarnowskich, a od 1826 roku do Antoniego Maciejewskiego. W 1858 dzieci Augusta Kickiego: Aleksander i Gabriela odziedziczyli dobra sobieszyńskie. W 1876 roku umiera w Drążgowie Gabriela, a jej brat Aleksander w roku 1878, przekazując swój majątek swemu bratu Kajetanowi.15

Na początku XIX wieku Tarnowscy wybudowali w Sobieszynie klasycystyczny pałac z oficynami.16 Budowla pałacu założona jest na planie prostokąta, piętrowa, na piwnicach sklepionych kolebkowo, siedmioosiowa. Od frontu widnieje trzyosiowy ryzalit z mezzaninem nad pierwszym piętrem. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przebudowany  w 1951 roku, kiedy pałac remontowano. Wejście na osi ryzalitu ujęte zostało parą półkolumn toskańskich. Górna kondygnacja ryzalitu rozczłonkowana jest kolumnami jońskimi na cokole dźwigającymi belkowanie. Ponad wejściem porte-fenetre ujęte filarkami i kolumnami toskańskimi podtrzymującymi belkowanie, wyżej umieszczone jest półkoliste okno z kluczem wolutowym. Ryzalit zwieńczony jest attykowym murem schodkowym. Fasada z boniowany przyziemiem i szerokimi lizenami przy narożach piętra oddzielona jest gzymsem kordonowym. Okna mają profilowe obramienia: w górnej kondygnacji z odcinkami gzymsu, w ryzalicie wsparte na wspornikach wolutowych. Dach pałacu jest czterospadowy.17

Nie wymienia się architekta, który byłby autorem projektu tego pałacu. W 1988 roku historyk sztuki M. Kwiatkowski opublikował interesujący artykuł na temat opisywanej budowli. Znalazł on projekty i szkice koncepcyjne dotyczące pałacu w tekach Stanisława Kostki Potockiego w Bibliotece Narodowej.18 Autor powiązał zachowane projekty architektoniczne z sobieszyńską rezydencją. W zespole tych rysunków rozróżnił dwóch wykonawców. Jednym z nich był sam Stanisław Kostka Potocki, który wykonał pierwsze, wyjściowe szkice. Drugim wykonawcą rysunków dotyczących Sobieszyna był architekt Chrystian Piotr Aigner, który przełożył sugestie Potockiego na język własnej interpretacji (tamże). Projekty te jednak odbiegają od obecnej formy pałacu. Przede wszystkim ryzalit otrzymał inna formę niż proponowaną przez tych architektów. Na dzień dzisiejszy tej kwestii nie można rozstrzygnąć jednoznacznie.

Dziedziniec pałacowy ujmowały stojące po obu bokach dwie oficyny, założone na planie prostokąta i ustawione na sklepionych kolebkowo piwnicach. Za pałacem, na wschód i południe od niego, rozciągał się park krajobrazowy z zespołem malowniczych stawów. Park ten był stosunkowo niewielki i urządzony według zwartej kompozycji o charakterze regularnym. W kierunku południowym układ był otwarty, związany z wodą i krajobrazem doliny Wieprza. Jeszcze w 1875 roku ogród spacerowy, zwany angielskim, obejmował 2,5 morgi.19  Obecnie park pałacowy jest bardzo zniszczony i tylko częściowo przetrwały aleje wyznaczające dawny układ przestrzenno-kompozycyjny. Do pałacu prowadzi aleja lipowa, kończąca się przed bramą prowadzącą na dziedziniec. Dziedziniec posiadał centralnie usytuowany owalny gazon i otoczony był zabytkowym ogrodzeniem i drzewostanem. Po stronie południowej istniał prawdopodobnie parter kwiatowy, opadający kiedyś tarasowo w kierunku Wieprza. Większość zachowanego drzewostanu stanowią stare, około 150-letnie wiązy i lipy, a także jawory i jesiony.

 

 

 

 

 

 

fot14 Zabudowania gospodarcze przy pałacu w Sobieszynie

Zabudowania gospodarcze przy pałacu projektu H.Marconiego

Do zespołu pałacowego należą także zabudowania gospodarcze, złożone z obór, stajni, spichlerza oraz stodoły, które wzniesione zostały przed rokiem 1863 według projektu słynnego architekta Henryka Marconiego.20

Od 1998 roku pałac w Sobieszynie wraz z oficynami i przyległymi zabudowaniami jest własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W dawnych zabudowaniach folwarcznych mieszczą się biura gospodarstwa rybnego. Pałac jest nieużytkowany, z wolna staje się niestety ruiną.

 

 

Stacja Doświadczalna

Jadąc z pałacu w kierunku Lenda Ruskiego mijamy po prawej stronie opuszczone zabudowania Stacji Doświadczalnej, którą, spełniając wolę Testatora – w 1886 roku założyła Rada Zapisu hr. Kickiego. Zakład ten przez długi czas był jedynym ośrodkiem badań rolniczo-doświadczalnych w Królestwie Polskim. W myśl założeń organizacyjnych, placówka ta miała prowadzić pola doświadczalne, które mieli odwiedzać liczni rolnicy, aby mogli ulepszać swoje gospodarstwa. Kierownictwo stacji miało być ciałem doradczym i nieść fachową pomoc. Pierwszym kierownikiem stacji został Teofil Cichocki (1830 – 1902), który był pionierem chemiii rolnej w Polsce, profesorem Instytutu Rolniczo-Leśnego w Puławach. Na polach doświadczalnych, które rozciągały się w obrębie majątku Sobieszyn przeprowadzane były doświadczenia z odmianami zbóż ozimych i jarych oraz nawozami sztucznymi.

W roku 1892 kierownictwo obejmuje profesor Antoni Sempołowski, pionier hodowli roślin w Polsce. Za jego kadencji pola osuszono za pomocą drenów, powiększono pracownie stacji, gromadzono okazy nasion, gleby, roślin uprawnych i ich szkodników. W tym okresie Stacja Doświadczalna w Sobieszynie nie ustępowała zagranicznym zakładom doświadczalnym tego typu.

Organizowano odczyty i pogadanki dla miejscowej ludności, publikowano fachowe artykuły w pismach rolniczych. W stacji wychodowano nowe odmiany zbóż. Przy placówce tej działała stacja meteorologiczna, która funkcjonuje do dziś. Prowadzono obserwacje, które były przesyłane do Centralnej Stacji Meteorologicznej do Warszawy i Obserwatorium Fizycznego w Petersburgu.21

Dzisiaj po stacji pozostały zdewastowane już budynki oraz niewielki dworek zamieszkiwany przez prywatne osoby.

PRZYPISY

1 J.Żmudziński, 1969, s. 5-7

2 M.Pawłowski, 1988, s. 8

3 K.Niesiecki, 1841, s. 428

4 M.Pawłowski,1988, s. 9

5 I. Mazur-Tymburska, 1985, mps.SOZ Lublin

6 M.Kseniak, 1983, s. 111

7 T.Karst, 1957, s. 7

8 I.Mazur-Tymburska, 1985, mps. SOZ Lublin

9 Testament Kajetana hr. Kickiego, 1878

10 tamże

11 M.Jakubiak, 1996

12 J.Zywicki, 1988, s. 310-311

13 M.Jakubiak, 1996

14 Słownik Geograficzny, s.946

15 M.Pawłowski, 1988, s.9

16 J,Żmudziński, 1969, s.9

17 R.Michalski, A.Naszarkowski, 1962, s.2

18 M.Kwiatkowski, 1988, s. 8-9

19 M.Kseniak, 1983, s.104-108

20 Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, 1967, z.21

21 M.Pawłowski, 1988, s. 9

 

galerie-slide-content2